INVAZIJA NA POLJSKU

 Domaći zadatak iz istorije VIII razred osnovne škole: "Invazija na poljsku"

Foto: AI ChatGPT

Pre 80 godina, 3. septembra 1939. godine počeo je Drugi svetski rat. Nemačka je bez formalne objave rata 1. septembra napala Poljsku. Hitler je tog dana održao govor u kome je optužio Poljsku za napad na Nemačku i dodao da nemačke trupe samo uzvraćaju napadačima. Posle rata su pronađeni dokumenti koji su dokazali da je navodni napad na radio stanicu u Glajvicu pripremila nemačka obaveštajna služba: u toku noći između 31. avgusta i 1. septembra grupa Nemaca obučenih u poljske uniforme je napala nemačku radio stanicu Glajvic. Nemačka vlada je lažno optužila Poljake da su ovo uradili njihovi vojnici, pa je ovu provokaciju iskoristila kao povod za napad na Poljsku.

Na nemački napad britanska i francuska vlada su postavile ultimatum Hitleru da prekine napad i povuče se ili će saveznici objaviti rat Nemačkoj. 3. septembra 1939. godine britanska i francuska vlada su poštujući garancije date Poljskoj objavile rat Nemačkoj. Hitler bio zatečen objavom rata, jer je bio ubeđen da će se Britanci i Francuzi povući i da saveznici glume zbog nekoliko napada i opšte mobilizacije jer nije usledio napad na Zigfridovu liniju na granici sa francuskom, čega se nemačka komanda najviše pribojavala. Naime, glavnina nemačke vojske je bila na istoku, dok su zapadne granice branile znatno slabije snage.

Nemci su svojim planom "Vajs" (beli) predvideli ofanzivu glavnim snagama iz Istočne Pruske i Šlezije da bi prvo okružili i uništili glavne poljske snage zapadno od Visle. U drugoj etapi je predviđeno da se velika klešta spoje istočno od Buga i da se tu unušte preostale poljske snage. Za izvođenje ovog napada, Nemačka je pripremila oko 2 miliona vojnika (svrstanih u oko 60 divizija), preko 2.000 aviona, oko 2.500 tenkova i 25 ratnih brodova. Ako uporedimo poljske snage, koje su imale 17 divizija i borbeno sposobna 426 aviona, vidi se da su Nemci već u početku sebi obezbedili ogromnu nadmoć.

Nemačka vojska na granici je bila podeljena u tri grupacije. Grupa armija "Sever" (sa oko 20 divizija) pod komandom fon Boka, zatim grupa armija "Centar" na čelu sa fon Rundštatom i grupa armija "Jug" (sa oko 34 divizije ) pod komandom Eriha fon Manštajna.

Usled nepovoljnog strateškog položaja Poljske, poljski generalštab se nalazio u vrlo delikatnoj situaciji gde bi se trebao organizovati glavni otpor agresoru. Politički, ekonomski i psihološki razlozi su prevagnuli, pa je odlučeno da glavne snage brane granični front dužine 1.600 km, i da se tako zaštite industrijski i poljoprivredno najbogatije granične oblasti gde se nalazio i najveći broj stanovnika.

Napad je počeo iznenada i bez objave rata bombardovanjem poljskih aerodroma u 4:40h, 1.septembra 1939.godine.

Nemačka avijacija je napala poljsku avijaciju na aerodromima, protivavionske baterije, železničke stanice i druge važnije objekte radi sprečavanja mobilizacije i koncentracije Poljaka na graničnom frontu. Pošto je u ovim napadima nanela ogromne gubitke poljskoj avijaciji i još više povećala svoju prevlast u vazduhu, ona je potom ukazivala veliku pomoć kopnenim snagama. Sve nemačke armije su preduzele opštu ofanzivu u 5h ujutro 1.septembra na frontu od Istočne Pruske do Slovačke, savlađujći uporan otpor hrabrih, ali malobrojnih poljskih posada koje su branile granična utvrđenja.

Borbe su počele u Dancingu, gde su otpor nemačkim trupama pružili poštanski službenici koji su petnaest sati branili zgradu gradske pošte. Do tada su se u borbu uključile i regularne jednice poljske vojske, a grad je u ruke nacista pao tek 7. septembra.

Zahvaljujući iznenađenju, velikoj nadmoćnosti, uspešnom dejstvu svoje avijacije, nemačke kopnene snage za prva tri dana postigle su odlučujuće uspehe. Zbog sve veće opasnosti, koju su pruzrokovali duboki prodori nemačkih tenkovskih jedinica, poljska vrhovna komanda je 3. septembra naredila borbenu spremnost Varšave i organizovala odbranu mostova na srednjem toku Visle.

Brzim nadiranjem i smelim manevrima nemačke tenkovske i motorizovane divizije su 5. septembra razbile poljske rezerve kod Pjotrukova, a zatim 10. septembra kod Radoma. Na severu je nemačka 3. armija odvojila Modlinsku armiju od Narevske grupe, dok je 4. armija produžila nadiranje ka Varšavi. Na jugu nemačka 14. armija je napala Krakovsku armiju i naterala je na odstupanje. Posle neuspeha zapadno od Visle, poljska vrhovna komanda je odlučila da se agresoru pokuša suprotstavi na novoj liniji odbrane Narev-Visla-Dunajec. Međutim, Nemci su ih u tome sprečili, jer su već 7. septembra nemačke armije prešle donji tok Nareva. Tom prilikom Nemci su ponovo iznenadili Poljake primenjujući novu tatktiku. Oni se nisu zadržavali pred vodenom preprekom, već su je, posle kratke avijacijske i artiljerijske pripreme, forsirali u toku dana iz pokreta, koristeći veliki broj lakih gumenih i jurišnih čamaca. Zbog toga Poljaci nisu mogli više održati odbranu na Visli i bili su primorani da se povlače. Posle prelaska reke Visle Nemci su preduzeli energično gonjenjena svim pravcima.

Iako je Varšava bila opkoljena već 13. septembra, njenih 125.000 vojnika odbilo je pozive na predaju i pored jakih napada nemačkih armija i neprekidnog dejstva avijacije, koja je pravila pustoš. Poljaci su preduzimali česte noćne napade i organizovali prepade i zasede. U tim teškim danima veliki doprinos davali su građani, čak i žene i deca, koji su utvrđivali grad, izvlačili ranjene i bolesne, pripremali hranu, a mnogi su sa oružijem u ruci pomagali svojim vojnicima. Mada je grad ostao bez hrane ivode, mada je bilo porušeno ili oštećeno 60% zgrada i poginulo 55.000 stanovnika, vojnici i građani su nastavljali ogorčen otpor. Međutim, kada su vojnici ostali i bez municije, Varšava se morala predati 27. septembra. Posledni otpor pružili su Poljaci kod Serokomle, koji su se predali 6. oktobra.

Sudbina Poljske bila je zapečaćena 17. septembra, jer su se tenkovske jedinice 3. i 10. armije toga dana spojile kod Vlodave i time onemogućile povlačenje poljskih snaga u prijateljsku Rumuniju. Istoga dana je SSSR, sa svojom Crvenom armijom prešla poljsku granicu da bi zaštitile Ukrajince i Beloruse koji su živeli na poljskoj teritoriji. Poljska vlada sa oko 32.000 vojnika prebegla je u Rumuniju. Komanda vazduhoplovstva je naredila da se svi raspoloživi avioni unište ili ukoliko mogu prelete u Rumuniju.

Još pre završetka operacija u Moskvi je 28. septembra zaključen sporazum između SSSR-a i Nemačke o granicama. Nova granica je išla takozvanom Kerzonovom linijom, sa kojom su se 1918. složile Velika Britanija, Francuska i Poljska. SSSR je dobio 202.400 kvadratnih kilometara sa oko 10 miliona stanovnika, a Nemačka 185.600 kvadratnih kilometara sa oko 21 milion stanovnika. Od toga su Nemci 12. oktobra 91.700 pripojili Trećem Rajhu, a ostalu teritoriju su pretvorili u poljski generalni guverneman.

U ovom ratu koji je trajao 35 dana Poljaci su izgubili 620.000 vojnika (66.000 poginulih, 133.700 ranjenih i 420.000 zarobljenih ), a Nemci 44.198 vojnika (10.572 mrtva, 30.222 ranjena i 3.404 nestala). Sem toga Nemci su izgubili 217 tenkova i preko 400 aviona, što su procentualno veliki gubici.

Posle Poljske Hitler je u aprilu 1940.godine okupirao Dansku i Norvešku, u maju su osvojene Belgija, Holandija i Luksemburg, a u junu je pala i Francuska. U aprilu 1941.godine su okupirane Jugoslavija i Grčka, a zatim je usledio napad na Sovjetski savez.

Kada je Japan u decembru 1941.godine napao Perl Harbur, Hitler je objavio rat i Americi, a ceo svet se našao u velikom ratu, po drugi put za dvadeset godina.

Rat je u Evropi završen 8.maja 1945.godine, a u Aziji rat je završen 14.avgusta pošto su na Hirošimu i Nagasaki bačene atomske bombe. Rat je doneo smrt i neslućene patnje milionima ljudi. Samo u koncentracionim logorima je nastradalo više od pet miliona ljudi.

Autor: Nikola J.

maj, 2019. godine